Aanpak van ultrabewerkt voedsel voor een gezonder en rechtvaardiger voedselsysteem
- Het probleem: Ultra-bewerkte voedingsmiddelen (UPF's) dragen aanzienlijk bij aan de stijgende percentages obesitas, niet-overdraagbare ziekten en mentale gezondheidsproblemen in Europa. Kwetsbare groepen, waaronder jongeren en bevolkingsgroepen met een lager inkomen, worden het zwaarst getroffen.
- Waarom het uitmaakt: De consumptie van UPF's is de afgelopen jaren snel toegenomen, waardoor gezondheidsverschillen zijn toegenomen. Zonder systemische verandering zal de consumptie van UPF's blijven stijgen, wat de uitdagingen voor de volksgezondheid zal vergroten en de middelen zal belasten.
- De weg vooruit: De EU moet regulering invoeren in plaats van afhankelijk te zijn van vrijwillige toezeggingen. Duidelijke etiketten, marketingbeperkingen en subsidies sturen gezondere keuzes. Gemeenschappen moeten de macht krijgen om eerlijke, op gezondheid gerichte voedselsystemen te creëren.
Aanpak van ultrabewerkt voedsel voor een gezonder en rechtvaardiger voedselsysteem
Ultra-bewerkte voedingsmiddelen (UPF's) zijn centraal komen te staan in het Europese debat over volksgezondheid vanwege hun toegenomen (over)consumptie en de gezondheidsproblemen die daarmee gepaard gaan. De consumptie van UPF's varieert aanzienlijk in de Europese regio. Hoewel het gemiddeld 27% van de totale dagelijkse energie-inname in heel Europa, dit varieert van 14% in Italië en Roemenië tot 44% in het Verenigd Koninkrijk en Zweden.
Dit probleem treft niet iedereen evenveel vanwege de sociale gradiënt in de overconsumptie van UPF. Jongere generaties, mensen met een lagere sociaaleconomische status en mensen in stedelijke gebieden consumeren over het algemeen meer. Er ontstaan ook verschillen tussen regio's en rassen/etniciteiten. Het is duidelijk dat er aanzienlijke ongelijkheden in de volksgezondheid zijn die verband houden met UPF-consumptie, waarvoor gerichte beleidsmaatregelen nodig zijn.
Wat zijn UPF's?
Het lijkt misschien moeilijk om precies te definiëren welke voedingsmiddelen in aanmerking komen als UPF's. Dit probleem ontstaat omdat Voedselverwerking bestaat op een continuüm in plaats van een dichotomieAls je bijvoorbeeld zout aan tonijn toevoegt en het in een blikje met wat olijfolie doet, wordt het voedsel wel bewerkt, maar dat betekent niet dat een blikje tonijn extreem bewerkt is.
Het NOVA-model
Voor iedereen die het publieke debat over UPF's volgt, kan het moeilijk lijken om precies te definiëren welke voedingsmiddelen in aanmerking komen als UPF's. NOVA-model helpt ons het verschil te begrijpen door voedsel in vier groepen te categoriseren:
- Onbewerkt of minimaal bewerkt voedsel (NOVA groep 1) zijn hele voedingsmiddelen in hun natuurlijke staat, zoals fruit, groenten en noten. Ze kunnen minimaal worden bewerkt, zoals invriezen.
- Verwerkte culinaire ingrediënten (NOVA groep 2) zijn producten die verkregen worden uit onbewerkte voedingsmiddelen via industriële processen zoals persen, raffineren of centrifugeren. Voorbeelden zijn oliën, zout en suiker.
- Bewerkte voedingsmiddelen (NOVA groep 3) zijn industriële producten die worden gemaakt door ingrediënten uit groep 2 te combineren met voedingsmiddelen uit groep 1. Deze verwerking dient twee doelen: het verbeteren van de conservering van de producten via methoden zoals bottelen en inblikken en het versterken de smaakVoorbeelden hiervan zijn ambachtelijk brood, kaas, wijn, bier en ingeblikte groenten en vlees.
- Ultrabewerkte voedingsmiddelen (NOVA groep 4) zijn voedingsmiddelen die een reeks industriële processen ondergaan, waaronder frisdranken, worsten, verpakte snacks en kant-en-klare taarten. Veel van die processen omvatten chemische modificatie van bepaalde stoffen, industriële technieken die gebruikmaken van smaakstoffen, emulgatoren en andere additieven, en/of een groot gebruik van suikers, vetten en zout. Een vereenvoudigde definitie van UPF's is voedingsmiddelen met meer dan één ingrediënt die normaal gesproken niet in een huishoudelijke keuken te vinden zijn.
De negatieve gezondheidseffecten van UPF's
Overgewicht en obesitas behoren tot de belangrijkste oorzaken van invaliditeit en sterfte in Europa, en de cijfers blijven stijgen. UPF's schaden de gezondheid van mensen ook op verschillende andere manieren:
- Ze zijn energierijk, bevatten veel suiker, zout en ongezonde vetten, terwijl ontbreken van essentiële voedingsstoffen zoals vezels, vitaminen, eiwitten en mineralen.
- Ze hebben lage verzadiging, induceren hoge glycemische reactiesen het risico vergroten ontstekingsziekten en gastro-intestinale stoornissen.
- UPF's verhogen het risico op meerdere kankers, waaronder colorectale, borst-, pancreas- en centrale zenuwstelseltumoren.
- Ze verhogen het risico op coronaire ziekten, hypertensie, metabool syndroom, niet-alcoholische leververvettingen dyslipidemie.
- Er zijn steeds meer aanwijzingen dat UPF's verband houden met depressie, angst en andere psychische stoornissen.
Het Rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 2024 over de commerciële determinanten van gezondheid laat zien dat de strategieën van industrieën een belangrijke factor zijn in de toename van UPF-consumptie. Grote agrovoedingsindustrieën geven prioriteit aan winst, waardoor UPF's wijdverbreid zijn op de voedselmarkt, zelfs ten koste van de gezondheid van mensen.
EU-beleid gericht op UPF-consumptie
Verschillende beleidsmaatregelen van de Europese Unie (EU) zijn gericht op het verbeteren van het voedselsysteem door direct of indirect de consumptie van UPF's te verminderen ten gunste van gezondere alternatieven.
- Het Farm to Fork-strategie, gericht op het rechtvaardiger, gezonder en milieuvriendelijker maken van de Europese voedselsystemen. De strategie zou gericht zijn op UPF's door voedselproducten te herformuleren om ongezonde ingrediënten zoals zout, suiker en verzadigde vetten te verminderen en een transparante en uniforme voedingswaarde-etikettering op de voorkant van de verpakking (FOPNL) te introduceren om consumenten te helpen weloverwogen keuzes te maken. Echter, tegen 2025 zijn bijna alle beleidsmaatregelen die voorzien zijn door de Farm2Fork-strategie opgeschort of afgewezen.
- Het EU-schoolfruit-, groente- en melkprogramma verdeelt verse groenten, fruit en melk op scholen, gecombineerd met educatieve maatregelen om gezonde eetgewoonten te bevorderen en de consumptie van UPF's onder kinderen te verminderen.
- Acht Europese landen hebben de FOPNL Nutri-Score, een systeem dat consumenten helpt UPF's te identificeren die ongezonde ingrediënten bevatten.
Het laten gebeuren
Verenigd Koninkrijk
De 2018 Soft Drinks Industry Levy (suikerbelasting) moedigt fabrikanten aan om hun producten te herformuleren. Deze heffing is gericht op alle dranken waaraan tijdens de productie suiker is toegevoegd of alles wat suiker bevat, zoals honing. De heffing bedraagt 18 pence/liter voor dranken met 5-7 gram suiker per 100 ml en 24 pence/liter voor dranken met meer dan 8 gram per 100 ml. Onderzoeken tonen aan dat het heeft geholpen om meer dan 45,000 ton suiker per jaar uit frisdranken te verwijderen sinds de introductie, terwijl het meer dan £ 334 miljoen heeft gegenereerd. Dit heeft op zijn beurt geleid tot veelbelovende resultaten voor de volksgezondheid, zoals een afname van obesitas bij kinderen, met name degenen die in de meest achtergestelde gebieden wonen.
Slovenië
Slovenië heeft verschillende succesvolle initiatieven geïmplementeerd met betrekking tot openbare voedselinkoop op scholen. Voedingsrichtlijnen voor onderwijsinstellingen zijn gericht op het verminderen van UPF-consumptie en het stimuleren van gezondere voedingsmiddelen zoals fruit, groenten en volkoren granen. Specifieke financiële ondersteuning zorgt ervoor dat producten lokaal geproduceerd, seizoensgebonden en biologisch zijn. Een voorbeeld is het 'Traditioneel Sloveens ontbijt', waar studenten leren over lokale voedselproductie en voeding. Deze initiatieven hebben een gezondere voedselomgeving op scholen gecreëerd en tegelijkertijd de lokale voedseleconomie, de gezondheidsvaardigheden van kinderen en de algehele gezondheid ten goede gekomen.
FEEST
EuroHealthNet is onderdeel van het door Horizon gefinancierde Europese project FEEST. Het project wil het voor iedereen in Europa gemakkelijk maken om te genieten van een heerlijk, gezonder en duurzamer dieet door diverse onderzoeksgebieden samen te brengen. Deze aanpak zal helpen om praktische oplossingen te creëren voor gemeenschappen, technologie en beleid op alle niveaus (micro, meso en macro) en in alle sectoren (producenten, distributeurs, retailers en consumenten) van het voedselsysteem. FEAST geeft prioriteit aan eerlijkheid door ervoor te zorgen dat kwetsbare groepen en mensen die te maken hebben met gezondheidsverschillen profiteren van gezondere, duurzame diëten.
Wegen naar vooruitgang
Er moeten maatregelen worden genomen op lokaal, nationaal en EU-niveau om een systemische aanpak te garanderen en gezondere voedselsystemen te creëren. Wij raden het volgende aan:
- Implementeer een uniforme voedingswaarde-etikettering op de voorkant van verpakkingen in de hele EU door Nutri-Score te implementeren om consumenten te begeleiden bij het maken van gezondere keuzes.
- Herformulering van voedsel en dranken door middel van fiscaal beleid, portiecontroles en het verbieden van ingrediënten, waardoor suiker, zout en ongezonde vetten worden verminderd.
- Marketingbeperkingen vaststellen door middel van beleid dat UPF-reclame beperkt, met name gericht op kinderen, zowel offline als online.
- Stimuleer de toegang tot gezonder voedsel door het subsidiëren van verse producten en het verlagen van de belasting over gezonde opties om ze betaalbaar te maken.
- Geef prioriteit aan gezonde, minimaal bewerkte voedingsmiddelen in openbare instellingen, met speciale aandacht voor scholen.
- Pak voedselwoestijnen aan door ervoor te zorgen dat vers en betaalbaar voedsel in alle landelijke en stedelijke gebieden toegankelijk is.
- Maak burgers sterker door voedseldemocratie te stimuleren via coöperaties, rechtbanken en lokale initiatieven.
- Implementeer verplichte regelgeving in plaats van zelfregulerende kaders om lobbyactiviteiten van bedrijven tegen te gaan.
Gerelateerde bronnen
Lesen Sie hier EuroHealthNet Magazine editie over gezonde en duurzame voedselsystemen
